THK-13 Uçan Kanat Planörü
1948 yılında yüksek mühendis Yavuz Kansu tarafından tasarlanan tek kişilik planör olarak üretilen THK-13 Uçan Kanat Planörü, toplam 20 metre kanat açıklığına sahiptir. O yıllarda Türkiye’de rüzgar tüneli olmadığı ve gerekli ölçümlerin yurtdışında yapılmasının çok pahalı olması sebebiyle 1/10 ölçekli THK-13 modeli hazırlanarak THK-5 uçağına yerleştirildi. THK-5 uçağının gövde üstüne eklenen platforma monte edilen model, havalandırılarak değerleri uçarak havada ölçülerek elde edilen verilere göre THK-13’ün tasarımı tamamlandı. 19. Paris Havacılık Fuarı’na da götürülerek sergilenen THK-13, fuarda oldukça ilgi çekmiştir.
İlk test uçuşu 26 Ağustos 1948 tarihinde test pilotu Kadri Kavukçu tarafından gerçekleştirilmiş ve römork ile başka uçak tarafından çekildiği sırada Çankaya üzerinde römorktan ayrılmış ve iniş için uygun bir yer olmadığı için inişte çökme ve kırılmalar meydana gelmiştir. Moral bozukluğuna sebep olan bu olaya rağmen planör indiği yerde tamir edilerek ve indiği bölge kalkış için uygun hale getirilerek tekrar uçuşa hazır hale getirilir. Fakat ikinci uçuş sırasında da planör römorktan istem dışı ayrılmış ve bugünkü Kara Harp Okulu yakınlarında sert iniş nedeniyle kırıma uğramış ve Pilot Kadri Kavukçu hafif yaralanmıştır. Bu kazadan sonra THK-13 sökülerek Etimesgut Uçak Fabrikası’na götürülmüş ve yeniden onarılarak tekrar uçuşa hazır hale getirilmiştir. Test pilotu Cemal Uygun tarafından yeniden yer ve uçuş testlerine başlanmıştır. Fakat yine kimilerine göre pilotaj hatasından, kimilerine göre ise üretim sırasında unutulan mengene yüzünden test uçuşunda düşmüş ve ağır hasar almıştır. Maalesef projede devam edilmemiş ve 1949 yılında iptal edilmiştir. Konuyla ilgili Türk Havacılık Sanayi’nin gelişimi makalemizi okumak için buraya tıklayabilirsiniz.
Nazi Almanyası’nın Uçan Kanatları: Horten
Horten Brothers firması tarafından Nazi Almanyası döneminde çok sayıda kanat formunda planör ve bombardıman uçağı tasarlanarak üretilmiştir. Walter & Reimar Horten kardeşler tarafından tasarlanan ve üretilen ilk planör 1933 yılı Temmuz ayında ilk uçuşunu yapan Horten H.I planörüdür. Bonn-Hangelar Havalimanı’nda Walter tarafından gerçekleştirilen bu uçuşta, 6 metre yükseklikte yaklaşık 300 metre mesafeye ulaşıldı. Daha sonra yapılan testlerde 1.100 metre mesafeye kadar ulaşan Horten Kardeşler, yaptıkları bazı değişikliklerin ardından H.I ismini verdikleri planörü 1934 yılında gerçekleşen Wasserkuppe Yarışması’na götürdüler. Kötü hava koşulları altında uçarak götürdükleri yarışmaya geç kalan ve iniş sırasında zarar gören planör, yarışmaya katılamamasına rağmen 600 Mark ödüle layık görüldü. 1951 yılında Arjantin’de Club de Planeadores Otto Ballod ve Reimar Horten, Horten H.Ib ismini verdikleri yeni bir planör yaptı. Club de Planeadores Otto Ballod tarafından 1970’li yıllara kadar uçurulan planör ilk uçuşunu 2 Mayıs 1954’de gerçekleştirdi.
Horten Kardeşler, Horten H.I Planörü’ndeki başarısının ardından kazandıkları para ödülüyle 1935 yılında Horten H.II ismini verdikleri yeni planörü tasarladılar. 1935 yılının Mayıs ayında üretimini tamamladıkları planörü çok kısa zamanda uçurmayı başardılar. İlk uçuşun ardından ürettikleri planöre dört silindirli hava soğutmalı Hirth HM 60R tipi sıralı motor takarak motorlu planöre dönüştürdüler. Ödünç aldıkları motorla 200 km/saat hıza ulaşmayı başaran Horten H.II, 1937 yılında motorun iade edilmesi nedeniyle motorsuz kaldı. Alman Hava Kuvvetleri (Luftwaffe), üç adet motorlu Horten H.II siparişi verdi. Horten H.IIL olarak adlandırılan bu modelde pilot koltuğu daha dik konumlandırılarak pilotun kafasının kanat üzerinde kalması sağlandı. Planörlerden ikisi 1937 yılında üretilerek Rhön yarışmasına katılmasına karar verildi. Üretilen üçüncü Horten H.IIL motorlu planörü ile Hanna Reitsch Kasım 1938’de yaptığı test uçuşunda görüşün pilot için iyi olmadığını, giriş ve çıkışın yalnızca sporculara uygun olduğunu, iniş takımı geri çekme kolunun, yalnızca kolu daha uzun olan pilotlar tarafından kullanılabileceğini belirterek motorlu planör hakkında olumsuz geri bildirim vermiştir. 1938 yılında 260 km/saat hıza ulaşan Horten H.IIL, 1939 yılı Mart ayında ölümcül bir kazaya karışarak kırıma uğramıştır. Yüksek hızla akrobasi dalışı sırasında kanopisi parçalanan planörde bulunan Pilot Kurt Hiekmann, bu kazada hayatını kaybetmiştir. Günümüzde Horten H.IIL planörlerinden biri Berlin’de bulunan Deutsches Technik Museum‘da sergilenmektedir.
Horten Kardeşler’in bir sonraki planörü 1937-1944 yılları arasında üretimini yaptıkları ve Wasserkuppe’deki 1938 Rhön Planör Yarışmaları için tasarladıkları Horten H.III planörüdür. İki adet Horten H.III üretilerek 1938’deki yarışmalara götürüldü. Heinz Scheidhauer ve Werner Blech tarafından uçurulan planörler yarışma sırasında diğer planörlere büyük bir fark attılar. Yarışmanın sonlarına doğru ortaya çıkan kümülonimbus bulutuna Blech ve Scheidhauer içerisinde olan bazı pilotlar kendilerini ve kullandıkları planörleri tehlikeye atarak girmiştir. Scheidhauer kullandığı Horten H.III, dolu nedeniyle ciddi hasar aldı ve Scheidhauer’da yaklaşık altı ay boyunca tedavi görerek iyileştir. Blech, maalesef o kadar şanslı değildi ve yaşanan kaza nedeniyle hayatını kaybetti. Horten H.III planörlerinden bir tanesi günümüzde Deutsches Technik Museum‘da sergilenmektedir.
Horten Kardeşler 1939 Röhn Yarışmaları’na Luftwaffe sponsporluğunda dört adet Horten H.III planörüyle katıldı. Fakat bu yarışmalara Horten H.III ile Luftwaffe’yi temsilen katılan Heinz Scheidhauer, Geitner ve Flakowsky ile DVL’yi temsilen katılan Gotthold Peter beklenilen başarıları elde edemedi. Horten H.III planörlerinden bir tanesi Horten H.IIIb olarak isimlendirildi ve uzaktaki ordu karakollarına destek sağlamak amacıyla kanatlarındaki bölmelere mühimmat yüklü paletleri taşıyabileceği askeri bir modele dönüştürüldü. Ancak bu modelin operasyonel uçuş gerçekleştirip gerçekleştirmediği hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. 1941 yılına kadar toplam dokuz adet Horten H.IIIb üretildi.
Horten H.III’ün üretilen diğer modelleri; bir adet Horten H.IIIc, 32HP gücündeki Volkswagen motorlu Horten H.IIId, Horten H.IIIe, Horten H.IIIb üzerinden geliştirilerek üç adet üretilen Horten H.IIIf ve dört adet üretilen iki kişilik kokpit tasarımına sahip Horten H.IIIg modelleridir. 1944 yılında bir adet Horten H.IIIg modifiye edilerek Göttingen’de inşa edilen 31 üretim numaralı Horten H.IIIh ismi verilen planör, 1945 yılında İngiliz birlikleri tarafından Rottweil’de ele geçirildikten sonra, 1946’da Amerika’ya götürülmüştür. Götürülen bu planör, günümüzde Amerika Virginia’daki National Air and Space Museum‘da sergilenmektedir. Yine aynı müze içerisinde bir adet Horten H.IIIf modeli bulunmaktadır.
Göttingen’de Reimar ve Walter Horten tarafından tasarlanan Horten H.IV modelinden 1941-1943 yılları arasında toplam dört adet üretildi. İkinci Dünya Savaşı döneminde, Almanya’da resmi olmayan bazı yarışmalara katılan Horten H.IV, savaş sonrasında Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’ne de götürülerek buralarda uçuruldu. Günümüzde tek örneği Deutsches Technik Museum‘da sergilenmektedir.
Horten Kardeşlerin 1930’lu yılların sonlarına doğru tasarlayarak ürettiği çift motorlu Horten H.V planörü, dünyanın ilk kompozit malzeme kullanılarak inşa edilen hava aracıdır. İlk uçuşunu 1937 yılı Haziran ayında yapan planörden yalnızca iki adet üretildi. Horten H.Va olarak üretilen ilk model Pilot Walter Horten gerçekleştirilen uçuş sırasında kalkış esnasında kırıma uğrayarak kullanılamaz hale geldi. İkinci prototip olan ve Horten H.Vb olarak isimlendirilen planör İkinci Dünya Savaşı sırasında kaderine terk edildi. 1942 yılında Horten H.Vb yeni kanopi yapısıyla modernize edilerek Horten H.Vc ismiyle yeniden uçuruldu. Fakat Horten H.Vc ile 1943 yılında yapılan bir uçuşta pilotaj hatası nedeniyle planör kalkış sırasında bir hangara çarparak kullanılamaz hale geldi.
Horten Kardeşler tarafından İkinci Dünya Savaşı sırasında Horten H.IV Planörü temel alınarak tasarlanan Horten H.VI planöründen iki adet üretilmiştir. Günümüze kadar ulaşan tek örnek Horten H.VI V2 bugün Amerika’daki National Air and Space Museum‘da sergilenmektedir.
Northrop Grumman firmasının B-2A Spirit uçağını üretene kadar denediği modeller:
Northrop YB-49
İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından Amerikalı üretici Northrop Corp. tarafından geliştirilmiş jet motorlu ağır bombardıman uçağıdır. Daha önce üretilmiş Pratt & Whitney üretimi R-4360 motorlarına sahip iki adet Northrop YB-35 uçağı, sekiz adet Allison J35-A-15 tipi turbojet motorla güçlendirilerek geliştirilmiştir. 42-102367 tescilli ilk YB-49 prototipi, ilk uçuşunu 21 Ekim 1947 tarihinde gerçekleştirmiştir. Yapılan ilk test uçuşunun başarılı olmasına rağmen, simüle edilen bomba saldırıları sırasında bazı sorunlar yer alıyordu. 13 Ocak 1948 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştiren YB-49’un ikinci prototipi, 5 Haziran 1948 tarihinde düşerek 5 mürettebatın hayatını kaybetmesine neden oldu. Yaşanan kazanın ardından birinci prototipte bir takım modifikasyonlar yapıldı. Birinci prototip ile 15 Mart 1950 tarihinde yapılan yüksek hızda taksi testi sırasında burun iniş takımı çökerek YB-49’un iki parçaya ayrılarak kırıma uğramasına neden oldu. Bu kazanın ardından YB-49 üzerindeki geliştirme çalışmaları Northrop üretimi B-2A Spirit uçağına kadar askıya alınmış oldu.
Günümüzde Aktif Olarak Kullanılan Uçan Kanatlar :
Northrop Grumman B-2A Spirit
Amerikan Hava Kuvvetleri’nin düşük radar görünürlüğüne sahip stratejik bombardıman uçağı olan B-2A Spirit, ilk uçuşunu 17 Temmuz 1989 tarihinde gerçekleştirmiştir. 52,4 metre kanat açıklığına, 21 metre gövde uzunluğa sahip uçak, iki pilot tarafından uçurulmaktadır. Dört adet General Electric F118-GE-100 turbofan motorla güçlendirilen uçak, taşıyabildiği nükleer ve stratejik mühimmatlar ve radara yakalanmama teknolojisi sayesinde günümüzün en stratejik hava araçları arasında ilk sırada yer almaktadır. Toplam 132 adet üretilmesi planlanan uçak, yalnızca 21 adet üretilmiş, bu nedenle havacılık tarihinin en pahalı uçağı olarak yerini almıştır. Amerikan Hava Kuvvetleri uçaklar üzerinde bir takım modernizasyon çalışmaları yapmaktadır. Uçakları 2032 yılına kadar aktif görevde tutmayı planlayan Amerikan Hava Kuvvetleri, günümüzde geliştirme faaliyetleri devam eden Grumman üretimi B-21 Raider uçakları ile B-2A’ları değiştirmeyi planlamaktadır. Missouri’deki Whiteman Hava Kuvvetleri Üssü’ne bağlı 509. BW (Bomb Wing) tarafından uçurulan uçaklardan Spirit of Kansas isimli olanı 23 Şubat 2008 tarihinde Guam’da bulunan Andersan Hava Kuvvetleri Üssü’nden kalkışı sırasında piste düşerek yandı ve kullanılamaz hale geldi. Kaza sonrası uçağın en pahalı uçak kazası olarak havacılık tarihine geçen kazanın maliyetinin ABD$1,4 Milyar olduğu açıklandı.
Northrop Grumman B-21 Raider
Amerikan Hava Kuvvetleri’nin stratejik bombardıman uçağı filosunu yenilemek için Northrop Grumman tarafından tasarlanan B-21 Raider, ilk uçuşunu 10 Kasım 2023 tarihinde gerçekleştirmiştir. Rockwell B-1B Lancer ve Northrop Grumman B-2A Spirit uçaklarının yerini almak üzere tasarlanan altıncı nesil uçağın, 2027 yılından itibaren Amerikan Hava Kuvvetleri envanterine girmesi beklenmektedir. Tahmini maliyeti ABD$700 Milyon tutarında olduğu düşünülen uçakla ilgili bilgiler gizli tutulmakta olup geliştirme süreci devam etmektedir.
TUSAŞ Anka-3 İnsansız Hava Aracı
Türkiye’nin insansız hava araçlarında yakaladığı başarının en son örneklerinden olan TUSAŞ üretimi Anka-3 İnsansız Hava Aracı, düşük radar görünürlüğüne sahiptir. Geliştirme çalışmaları devam eden Anka-3’ün 2023 yılı Aralık ayı içerisinde ilk uçuşunu yapması beklenmektedir. Türk İnsansız Hava Aracı Sistemleri’yle alakalı hazırlamış olduğumuz makalemizi okumak için buraya tıklayabilirsiniz.
Dünyadan Uçan Kanat Formasyonunda İnsansız Hava Araçları :
Yerli ve milli üretim Anka-III gibi dünya genelinde de kanat formasyonunda insansız hava araçları geliştirilmektedir. Bu anlamda ilk başarılı çalışma Lockheed Martin tarafından Amerikan Hava Kuvvetleri [USAF] ve Merkezi Haberalma Teşkilatı [CIA] için tasarlanarak başarıyla uçurulan RQ-170 Sentinel insansız hava aracıdır.
2007 yılında tanıtılan RQ-170 Sentinel, ilk olarak 2007 yılı sonlarında Afganistan’da, Eylül 2009’da da Güney Kore topraklarında konuşlandırılmıştır. Yaklaşık altı saat havada kalış süresine sahip olan RQ-170 Sentinel, 50.000 feet irtifaya ulaşabilen bir keşif ve gözetleme kabiliyetli insansız hava aracıdır. Amerika’nın geçmiş dönemde Sovyetler Birliği’ni takip edebilmek amacıyla tasarladığı SR-71 Blackbird ve U-2 uçakları gibi, RQ-170 Sentinel günümüzde kritik İran ve Kuzey Kore gibi ülkeleri stealth özelliği ile gözetlemek amacıyla tasarlanmıştır. 20 metre kanat açıklığına sahip tek motorla güçlendirilen RQ-170’ten net olmamakla birlikte 20 adedin üzerinde üretildiği değerlendirilmektedir.
RQ-170 Sentinel insansız hava aracı, 5Aralık 2011 tarihinde İran tarafından ele geçirilmiştir. İran’ın kuzeydoğusunda bulunan Keşmir şehri yakınlarında sağlam olarak ele geçirilen RQ-170, daha sonra kopyalanarak Shahed 171 Simorgh ve Shahed Saegheh tipi insansız hava araçları türetilmiştir. İran Ordusu tarafından, elektronik istihbarat ve karıştırma yapılarak ele geçirildiği öne sürülen RQ-170, aktif olarak Nevada’da konuşlu olan 30ncu ve 44ncü Keşif Filoları tarafından uçurulmaktadır.
Rusya merkezli Suhoy ve Russian Aircraft Corporation MiG firmasının ortak tasarımı olan Suhoy S-70 Okhotnik-B ağır sınıf insansız hava aracı, altıncı nesil olarak stealth özellikli geliştirilmektedir. İlk uçuşunu 3 Ağustos 2019 tarihinde gerçekleştiren S-70 Okhotnik-B, iki adet dahili silah bölmesinde toplam 2.000 kg güdümlü ve güdümsüz mühimmat taşıyabilmektedir. 20 metre kanat açıklığına ve 25 ton azami kalkış ağırlığına sahip olan S-70 Okhotnik-B, 6.000 km azami menzile ulaşmaktadır.
Pakistan ile uzun yıllardır gerginlik yaşayan Hindistan, havacılıkta kendini geliştirmek ve çağı yakalamak adına uçan kanat formasyonunda DRDO Ghatak muharip insansız hava aracını tasarlamıştır. Aeronautical Development Agency, Aeronautical Development Establishment ve IIT Kanpur tarafından stealth konfügrasyonda tasarlanan Ghatak’ın ölçeklendirilmiş küçük bir prototipi, ilk uçuşunu 1 Temmuz 2022 tarihinde gerçekleştirmiştir. Hala tasarım ve geliştirme faaliyetleri devam eden Ghatek’in tam ölçekli modeli uçuş gerçekleştirmemiştir.
