Geleceğin Büyük Uçağı: A400M LoadMaster
Avrupa Hava Kuvvetleri’nin gelecek nesil taktik ve lojistik hava nakliye ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Almanya [60], Belçika [7], Fransa [50], İngiltere [25], İspanya [27], Lüksemburg [1] ve Türkiye [10] ve sonradan programa katılan Malezya [4] ile A400M LoadMaster Programı 2003 yılında başlatılmıştır. Başlangıçta yer alan İtalya ise programdan çekilerek alımdan vazgeçmiş ve toplam üretim sayısı 184 olarak belirlenmiştir. Airbus Military liderliğindeki A400M Grubu’nda Almanya’dan Airbus/Almanya, İngiltere’den Airbus/İngiltere, Fransa’dan Airbus/Fransa, Belçika’dan FLABEL, İspanya’dan EADS Military Aircraft, Malezya’dan Technology Research Malaysia ve Türkiye’den TUSAŞ yer almaktadır.
Eski ismi Geleceğin Büyük Uçağı [FLA] olan A400M Programı, 2003 yılında başlatılmış olsa da ilk çalışmalara 1984 yılında başlanmış ve Türkiye 1989 yılında programa dahil olmuştur. Ön Fizibilite çalışması 1992’de yapılan program kapsamında Fizibilite çalışmaları 1993-1995 yılları arasında tamamlanmış, Başlangıç Öncesi Faaliyetler Safhası ise 1996-1998 yılları arasında icra edilmiştir. Projenin yönetimini gerçekleştirmek üzere 1999 yılı Ocak ayında kurulan Airbus Military Company, A400M teklifini katılımcı ülkelere 29 Ocak 1999 tarihinde sunmuştur. Katılımcı ülkelerin envanterinde yer alan eskiyen C-130 Hercules ve C-160 Transall uçaklarının yerini almak üzere başlatılan A400M Programı’nda sözleşme Ana Yüklenici Airbus Military ile katılımcı ülkeleri temsil eden OCCAR arasında 27 Mayıs 2003’de imzalanmış, 31 Mayıs 2003’de yürürlüğe girmiştir.
28 Nisan 2005 tarihinde Güney Afrika verdiği 8 uçaklık sipariş ile programa dahil olmuş ve Denel Aerospace Systems gövde komponentlerinin üretimine yönelik iş paketleri kazanmıştır. Güney Afrika’yı 8 Aralık 2005 tarihinde 4 adetlik siparişi ile Malezya Kraliyet Hava Kuvvetleri takip etmiştir. Böylelikle A400M Programındaki uçak sayısı 180’den 192 adede çıkmıştır. Uçakların nihai montajını gerçekleştirmek üzere EADS İspanya [EADS CASA] tarafından Sevilla, İspanya’da Nihai Montaj Hattı [FAL] kurulmuş ve ilk uçağın [MSN001] montajına 2007 yılının ilk çeyreğinde başlanmıştır.
Uçaklarda kullanılacak motor konusunda ABD’nde yerleşik Pratt & Whitney üretimi PW180 motoru ile Avrupa’nın önde gelen motor üreticilerinin oluşturduğu bir konsorsiyum olan EuroProp International [EPI] üretimi TP400-D6 motoru arasında bir değerlendirme yapılmıştır. Pratt & Whitney’in sunduğu teklifin EPI’nin verdiği tekliften yaklaşık 400 Milyon Euro daha düşük olmasına rağmen Avrupalı politikacıların yönlendirmesi ve baskıları ile TP400-D6 turboprop motoru ile güçlendirilmesi görüşü ağır basmış ve 11.000bg gücündeki TP400-D6 motorunun seçildiği 6 Mayıs 2003 tarihinde açıklanmıştır. 750’nin üzerinde motor teslimatını öngören yaklaşık 2 Milyar Euro değerindeki kontrat altında TP400-D6 motorunun geliştirilmesi çalışmalarına 2004 yılı başında başlanmış ve pervaneler takılı olmadan ilk yer testi 2005 yılında gerçekleştirilmiştir.
A400M Programı kapsamında uçuş ve yer testlerinde kullanılmak üzere 5 adet prototip uçak imal edilmiştir. Bunlardan ilki olan MSN001’in nihai montajı 2008 yılının Haziran ayında tamamlanmış ve uçak yer testlerine başlamak ve sistem entegrasyon çalışmalarını tamamlamak üzere 26 Haziran 2008 tarihinde Nihai Montaj Hattı’ndaki üretim bandından çıkarılmıştır.
Sistem entegrasyonu çalışmalarının ardından yer testlerinden geçirilen uçak, 2009 yılı Eylül ayı başında açık alana alınarak iki hafta süreyle yakıt ve basınçlandırma testleri ile seyrüsefer ve haberleşme sistemlerinin kontrolünü içeren yer testlerinden geçirilmiştir. Yer testlerinin ardından MSN001 uçağına TP400-D6 turboprop motorları, Ratier-Figeac ürünü 8 kanatçıklı FH386 pervaneleri ve Harici Güç Ünitesi [APU] ile donatılmıştır.
MSN001 ilk uçuşu öncesi kapsamlı yer testlerinden geçirilmek üzere 12 Kasım 2009 tarihinde Airbus Military Test Uçuşu Ekibi’ne teslim edilmiştir. MSN001 üzerine takılı dört adet TP400-D6 motoru ilk olarak 18 Kasım 2009 tarihinde çalıştırılmış, 23 Kasım günü düşük hızda [20 knot ile başlayıp 60 knota kadar çıkılmıştır] pistte ilerleme denemeleri yapılmıştır. Uçak ile son olarak 8 Aralık 2009 günü yüksek hızda [123 knot] kalkış iptali testi gerçekleştirilmiştir.
İlk Uçuş
Airbus Military Askeri Uçaklar Kıdemli Test Pilotu Edward Strongman ve Deneysel Test Pilotu Ignacio Lombo ile dört Fransız mühendisten oluşan uçuş ekibinin yönetimindeki ilk A400M prototipi, ilk test uçuşu için 11 Aralık 2009 tarihinde yerel saatle 10:15’te İspanya’nın Sevilla kentindeki San Pablo Havalimanı’ndan havalandı. Tarihi uçuş İspanya Kralı Juan Carlos, İspanya Savunma Bakanı Carme Chacon ve diğer kurucu ülke savunma bakanlarının yanı sıra aralarında EADS Yürütmeden Sorumlu Yöneticisi [CEO] Louis Gallois, Airbus CEO’su Tom Enders ve Airbus Military CEO’su Domingo Urena Rasso ile üretimde görev alan şirketlerden üst düzey temsilcilerin bulunduğu yaklaşık 2.000 davetli tarafından izlenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti’ni ise dönemin Savunma Sanayi Müsteşarı Murad BAYAR temsil etmiştir.
Dengeyi arttırmak için yüklenen 2 ton ağırlığındaki safra ve 15 ton ağırlığında uçuş test ekipmanı da dahil toplam 127 tonluk bir kalkış ağırlığı ile pistten havalanan MSN001, 3 saat 47 dakika süren başarılı uçuşun ardından yerel saatle 14:02’de piste iniş yaptı. Test uçuşu sırasında 4.570 metre irtifaya çıkmış ve saatte 485km seyir hızına ulaşmıştır.
Türk Hava Kuvvetleri’nin İlk A400M Atlas Ekibi
A400M Programı kapsamında ilk parti Pilot, Yükleme Sorumlusu [Loadmaster] ve Bakım Ekibi eğitimleri Airbus Military tarafından proje kontratı altında sağlanmaktadır. Türk Hava Kuvvetleri’nden toplam 16 pilot ve 10 yükleme sorumlusundan oluşan ilk grubun eğitimi Sevilla’da kurulan Uluslararası Eğitim Merkezi’nde verilen Hizmete Geçiş Eğitimi kapsamında 2014 yılı içerisinde tamamlanmıştır.
A400M Atlas Türk Hava Kuvvetleri’nde
Türk Hava Kuvvetleri, kullanım ömürlerinin sonlarına yaklaşan C-160D Transall uçaklarının yerini alacak Stratejik Nakliye Uçağı ihtiyacı kapsamında ESEN Projesi’ni başlatmış ve A400M Programı’na dahil olarak 10 adet sipariş vermiştir. Türk Hava Kuvvetleri için üretilen 009 üretim numaralı 13-0009 tescilli A400M Atlas uçağının resmi kabulü 16 Eylül 2013’te İspanya’daki San Pablo tesislerinde başlatılmış, 24 Ekim 2013’te ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Birlik kontrollerinin ardından 13-0009 tescilli A400M, 12 Mayıs 2014 tarihinde Kayseri Erkilet’te konuşlu 12nci Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığı‘nda düzenlenen törenle hizmete girmiştir. Projenin ikinci uçağı olan 013 üretim numaralı 14-0013 tescilli A400M uçağı ile ilk uçuş 30 Temmuz 2014’te gerçekleştirilmiş, 22 Aralık 2014 tarihinde İspanya’da teslim alınmış, 23 Aralık 2014 tarihinde Kayseri’ye getirilmiştir.
A400M Atlas uçaklarının envantere katılması, Türk Hava Kuvvetleri’ne C-130B/E Hercules ve C-160D Transall uçaklarının gerçekleştiremediği daha ağır ve hacimli yük operasyonlarını gerçekleştirme imkanı sağlamıştır. Ayrıca havadan yakıt ikmali kabiliyeti bulunan A400M Atlas uçakları sayesinde dünyanın her yerine harekat yapabilme imkanına kavuşmuştur. 28 Ağustos 2014 tarihinde gerçekleştirilen bir uçuşta iki adet UH-1H Iroquois helikopteri Malatya’da bulunan 7nci Ana Jet Üs Komutanlığı‘ndan Konya’da bulunan 3ncü Ana Jet Üs Komutanlığı‘na 13-0009 tescilli uçakla taşınmıştır. Yine 18 Ekim 2014’te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan‘ın Afganistan gezisi sırasında kullandığı 3 adet Zırhlı VIP Mercedes aracını Kabil’e taşımıştır. A400M uçağı ile gerçekleştirilen ilk okyanus aşırı uçuş 13-0009 tescilli uçakla 16 Aralık 2014’te gerçekleştirilmiş ve ABD’ye gerçekleştirilen bu uçuşta 26 ton yük taşınmıştır.
İlk ve Tek A400M Kazası
Airbus A400M Atlas uçağının yaşanan tek kazası 9 Mayıs 2015’te İspanya’nın Sevilla kentinde yaşanmıştır. Türk Hava Kuvvetleri’ni de yakından ilgilendiren bu kazada 023 üretim numaralı (Türkiye’nin üçüncü uçağı) Sevilla’da gerçekleştirilen ilk test uçuşu sırasında boş bir araziye düşmüş ve uçakta bulunan altı kişilik Airbus test ekibiden dördü hayatını kaybetmiş, ikisi ağır yaralı olarak kurtulmuştur. Kaza, FADEC sisteminin yanlışlıkla bir dosya silme işlemi nedeniyle motor sensörlerini düzgün bir şekilde okuyamamasından kaynaklanıyordu ve bu da dört pervaneli motordan üçünün kalkış sırasında “Rölanti” modunda (Idle mode) kalmasına bağlandı. Yaşanan bu kaza nedeniyle Türk Hava Kuvvetleri bir uçağını belirlenen teslimat takvimden çok geride teslim alabilmiştir.
[Kazayla ilgili diğer fotoğraflar]
Türk Hava Kuvvetleri, siparişini verdiği 10 adet Aibus A400M Atlas uçağından sonuncusunu 29 Mart 2022 tarihinde teslim almıştır. Teslim alınan tüm A400M Atlas uçakları Kayseri’nin Erkilet ilçesinde konuşlu 12nci Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığı bağlısı 221nci Filo Komutanlığı tarafından peyder pey envanterden çıkarılan C-160D Transall uçaklarıyla birlikte uçurulmaktadır.
Türk Hava Kuvvetleri Envanter Bilgileri
| Tescil | c/n | Hizmete Giriş | Hizmetten Çıkış | Filo | Açıklama |
| 13-0009 | 009 | 12.05.2014 | Hizmette | 221. Filo | |
| 14-0013 | 013 | 23.12.2014 | Hizmette | 221. Filo | |
| 023 | Teslimat Öncesi Düştü | 09.05.2015’te test uçuşunda düştü. | |||
| 14-0028 | 028 | 25.11.2015 | Hizmette | 221. Filo | |
| 15-0051 | 051 | 07.04.2017 | Hizmette | 221. Filo | |
| 16-0055 | 055 | 13.07.2017 | Hizmette | 221. Filo | |
| 17-0078 | 078 | 22.06.2018 | Hizmette | 221. Filo | |
| 17-0080 | 080 | 18.10.2018 | Hizmette | 221. Filo | |
| 18-0093 | 093 | 21.06.2019 | Hizmette | 221. Filo | |
| 18-0094 | 094 | 07.08.2019 | Hizmette | 221. Filo | |
| 21-0118 | 118 | 29.03.2022 | Hizmette | 221. Filo | |
Dünyadaki A400M Atlas/Grizzly Kullanıcıları
| Ülke | Kullanıcı Birlik | Adet | MSN |
| Airbus | Prototip Uçak | 001 | 002 | 003 | 004 | 006 | | |
| Teslimat Öncesi Düştü | 023 | | ||
| Almanya | Hava Kuvvetleri | 018 | 029 | 030 | 035 | 040 | 041 | 043 | 046 | 048 | 049 | 054 | 057 | 059 | 061 | 063 | 064 | 067 | 069 | 071 | 074 | 079 | 081 | 083 | 084 | 085 | 086 | 087 | 088 | 090 | 091 | 092 | 096 | 100 | 103 | 107 | 113 | 115 | 123 | 125 | 126 | 131 | 132 | 135 | 136 | 138 | 140 | 141 | 143 | 144 | | |
| Belçika | Hava Kuvvetleri | 106 | 109 | 114 | 116 | 117 | 119 | 133 | | |
| Fransa | Hava ve Uzay Kuvvetleri | 007 | 008 | 010 | 011 | 012 | 014 | 019 | 031 | 033 | 037 | 053 | 062 | 065 | 073 | 075 | 089 | 095 | 102 | 110 | 122 | 127 | 130 | 134 | | |
| İngiltere | Kraliyet Hava Kuvvetleri | 015 | 016 | 017 | 020 | 021 | 024 | 025 | 026 | 027 | 034 | 038 | 039 | 042 | 045 | 047 | 052 | 056 | 058 | 060 | 072 | 129 | | |
| İspanya | Hava Kuvvetleri | 044 | 056 | 070 | 076 | 082 | 087 | 097 | 098 | 099 | 101 | 108 | 111 | 112 | 120 | 121 | 128 | | |
| Kazakistan | Hava Savunma Kuvvetleri | 139 | | |
| Lüksemburg | Silahlı Kuvvetleri | 104 | | |
| Malezya | Hava Kuvvetleri | 022 | 032 | 036 | 050 | | |
| Türkiye | Hava Kuvvetleri | 009 | 013 | 028 | 051 | 055 | 078 | 080 | 093 | 094 | 118 | | |
| Mürettebat | 3-4 (3xPilot (Biri isteğe bağlı), 1xYükleme Sorumlusu) |
| Yolcu/Personel Kapasitesi | 116 Tam Teçhizatlı Asker/Paraşütçü 66 Sedye ve 25 Tıbbi Personel |
| Azami Kalkış Ağırlığı | 141.000 kg (310.850 lb) |
| Azami İniş Ağırlığı | 123.000 kg (271.200 lb) |
| Boş Ağırlığı | 70.000 kg (154.000 lb) |
| Faydalı Yük Kapasitesi | 37.000 kg (81.600 lb) |
| Yakıt Kapasitesi | 50.800 kg (112.000 lb) |
| Uzunluk | 45.1 metre (148 ft) |
| Kanat Açıklığı | 42.4 metre (139 ft 1 in) |
| Yükseklik | 14.7 metre (48 ft) |
| Motor Tipi | EuroProp International TP400-D6 Turboprop |
| Motor Gücü | 4×8.250 kW (4×11.000 hp) |
| Azami Seyir Hızı | 780 km/saat (421 kt) |
| Azami Görev Hızı | 560 km/saat (300 kt) |
| Azami İrtifa | 12.200 metre (40.000 ft) |
| Menzil | 4.800 km (2.592 nmi) – 30ton Yükle 6.950 km (3.753 nmi) – 20ton Yükle 9.300 km (5.022 nmi) – Yüksüz |
| Taktik Kalkış Mesafesi | 940 metre (3.080 ft) – 100ton Yükle |
| Taktik İniş Mesafesi | 625 metre (2.050 ft) – 100ton Yükle |
| Yerde Dönüş Yarıçapı | 28.6 metre |
| Kargo Alanı Uzunluğu | 17.71 metre (58.1 ft) – Rampa Hariç |
| Kargo Alanı Genişliği | 4.00 metre (13.12 ft) |
| Kargo Alanı Yüksekliği | 3.85 metre (12.6 ft) |
A400M Atlas Yükleme Kapasitesi
| Türk Hava Kuvvetleri A400M Filoları |
| 12nci Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığı – Kayseri/Erkilet |
|
Kaynaklar
- A400M Nihayet! Ama Sorunlar Giderilebilecek mi? | Savunma ve Havacılık Cilt 23/135, Sayı: 2009/05, Sayfa: 57/61
- A400M Türk Hava Kuvvetleri ile Tanıştı | Savunma ve Havacılık Cilt: 27/156, Sayı: 2013/02, Sayfa: 49
