Hava Savunma Radar Sistemleri

Hava Kuvvetleri Komutanlığı Unsurları

Halihazırda Türk Hava Sahası ve çevresinin ihbar, komuta kontrol ve yönetimi 30’u aşkın bölgede konuşlu ihbar radar sensörleri, yedi ayrı bölgede görev yapan Kontrol İhbar Merkezleri ile Eskişehir ve Diyarbakır’da bulunan Birleştirilmiş Hava Harekat Merkezleri [BHHM]’nden yapılmaktadır. Hava Kontrol Grup Komutanlığı bağlısı Hava Radar Mevzi ve Kıta Komutanlıkları bünyesinde milli kaynaklarla ve NATO fonlarıyla tedarik edilen hava gözetleme ve erken ihbar radar sistemleri yer almaktadır. Bu sistemler arasında en yeni ve gelişmiş olanı yerli ve milli olarak Aselsan tarafından tasarlanıp üretilen S-Band ERALP Erken İhbar Radar Sistemi yer almaktadır. 450km menzile sahip olan ERALP Radarı (daha sonra ALP 300-G olarak isimlendirildi), fabrika kabul testlerini tamamlayarak geçici kabul ile Adana’da konuşlu bir TRS-22XX radarının yerine konuşlandırıldı.

Hava Kuvvetleri envanterine 1994-2000 yılları arasında milli kaynaklarla tedarik edilen 14 adet 3 Boyutlu S-Band [E/F Bant] TRS-22XX Radarı ile 18 adet C3 Sistemi’nden oluşan Türk Mobil Radar Kompleksleri, ALP 300-G’den sonra envanterdeki en gelişmiş radar sistemidir. Anten ağırlığı 15.4 ton, dönüş hızı ise dakikada 6 tur olan radar, 30km irtifa ve 470km menzilde etkin olarak kullanılabilmektedir. 2013 yılında Savunma Sanayi Müsteşarlığı tarafından alınan kararla Taşınabilir Komuta Kontrol ve Radar Sistemleri Modernizasyonu Projesi kapsamında 29 Nisan 2015 tarihinde Havelsan ile sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme kapsamında 13 adet TRS-22XX Radarı’nın alıcı ve verici [R/L] kabinlerini modernize eden Havelsan, bir adet Bakım Kabini’ni de Muhabere Kabini’ne dönüştürmüştür.

1972 yılında Türk Hava Savunma Sistemi’nin, NATO Hava Savunma Yer Ortamı [NADGE]’ye entegre olmasıyla birlikte 1990’lı yıllardan itibaren NATO’nun gelecekteki komuta kontrol yapısını oluşturan ACCS Projesi kapsamında yeni nesil hava savunma ve erken ihbar radar sistemleri envantere kazandırılmaya başlamıştır. Bu kapsamda 1998-2007 yılları arasında Selex Sistemi Integrati üretimi yedi adet 3 Boyutlu L-Band RAT-31DL Radarı ile bir adet 3 Boyutlu S-Band RAT-31SL/T Radarı envantere kazandırılmıştır. Hava Kuvvetleri envanterine kazandırılan RAT-31DL radarlarından üç tanesi 2012 yılında Selex ES ile imzalanan 12 Milyon Euro değerindeki sözleşme ile modernize edilmiştir.

HvKK Bağlısı Hava Radar Birlikleri :

Kara Kuvvetleri Komutanlığı Unsurları

Bir kolordunun taktik alandaki hava savunma ve komuta kontrol faaliyetlerini gerçekleştirmesine imkan tanıyacak şekilde tasarlanmış olan HErİKKS, taktik sahadaki hava savunma unsurları arasında Taktik Saha Muharebe Sistemi [TaSMuS]’nin sağladığı güvenli ve hızlı haberleşme altyapısı üzerinden, gerçek zamanlı veri iletişimi ve C2 amaçlı bir bilgisayar ağı kurmaktadır. Aselsan önderliğinde yerli savunma sanayi firmaları tarafından tasarlanıp üretilen ve tüm yazılımları milli olarak gerçekleştirilmiş özgün bir Hava Savunma Komuta Kontrol ve Bilgi Sistemi olan HErİKKS, halihazırda Trakya, Gelibolu ve Ege’deki üç Kolordu ile Konya’daki Hava Savunma Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı’nda kullanılmaktadır. Sistemin Deniz Kuvvetleri Komutanlığı için üretilen versiyonu HErİKKS-D ise 2008 yılından bu yana deniz üslerinin hava savunmasında başarıyla görev yapmaktadır.

2001 yılı sonlarından itibaren kullanılmaya başlanan HErİKKS Sistemleri’nin yaygınlaştırılması ve kullanımda olan sistemlere yeni kabiliyetler kazandırılmasına yönelik olarak Aselsan ile Milli Savunma Bakanlığı arasında 15 Haziran 2004 tarihinde ABD$14 Milyon değerinde HErİKKS-II kontratı imzalanmış ve teslimatlar 2007 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Yeni teslimatlar ile kullanıcı Kolordu sayısında herhangi bir artış olmazken, mevcut kullanım daha da yaygınlaştırılmıştır. Mevcut bilgisayarların değişiminin yanı sıra D-IX Super Feledermaus radarları üzerinde gerçekleştirilen yeni bilgisayar entegrasyonu çalışması ile radarlara Hava Kuvvetleri Komutanlığı Savaş Harekat Merkezi’ne radar izi gönderebilme kabiliyeti kazandırılmıştır. 2008 yılında başlatılan HErİKKS-MSYS projesi ile mevcut sisteme ilave ve gelişmiş özellikler kazandırılarak yeni sürümün teslimatı 2012 yılı içerisinde tamamlanmıştır.

Temel konfigürasyonda Kolordu’da 75km menzilli ve aynı anda minimum 60 hava hedefini izleyebilen üç boyutlu AN/MPQ-64 Sentinel Hava Gözetleme Radarı ile D-IX Super Fledermaus atış kontrol radarları, Tugay’larda ise 20 km menzile sahip P-STAR radarları bulunmaktadır. Ancak esnek yapısı sayesinde sisteme değişik noktalardan birden fazla Sentinel radarı entegre edilebilmektedir. AN/MPQ-64 Sentinel radarlarının tamamı Aselsan tarafından üretilen KALKAN Hava Savunma Erken İkaz Radarı [HSEİR] ile birebir esasına göre değiştirilmektedir.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın ihtiyacı doğrultusunda Milli Savunma Bakanlığı ile Aselsan arasında 2003 yılında imzalanan sözleşmeyle geliştirilen KALKAN HSEİR, Faz Dizili elektronik taramalı taramalı antene sahip orta irtifa radar sistemidir. Geliştirilen ilk iki sistem 25 Aralık 2008 tarihinde 3ncü Kolordu Komutanlığı ile Hava Savunma Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı’na HErİKKS’in ana radarı olarak kullanılmak üzere teslim edilmiştir. 24 Aralık 2009 tarihinde MSB ile Aselsan arasında yapılan 71 Milyon Türk Lirası değerindeki seri üretim sözleşmesi ile 13 adet daha KALKAN HSEİR radarı üretilerek Kara Kuvvetleri Komutanlığı envanterine kazandırılmıştır. 40km arama ve 10km irtifa menziline sahip olan X-Band KALKAN HSEİR, takip modunda 30km irtifa kaplaması yapabilmektedir. Testler sırasında radarın yakaladığı bir hedefi 70km menzile kadar takip ettiği görülmüştür. -10/+55 derece yükselişe sahip olan radar; Faz Dizili Anten, gelişmiş donanım ve sinyal işleme altyapısı sayesinde uçak, helikopter, insansız hava aracı ve seyir füzeleri gibi her türlü hava hedefini üç boyutta arama, tespit ve takip edebilmekte, hedefi teşhis ederek otomatik olarak sınıflandırıp, hedef bilgilerini komuta kontrol sistemlerine aktarabilmektedir. Faz Dizili Anten mimarisi sayesinde yükselişte elektronik tarama yapabilen sistem, milli algoritma ve yazılımlara sahip olup, karıştırıcı sistemlerin yerini de tespit edebilmektedir.

Türk Silahlı Kuvvetleri Envanterine Kazandırılan Sistemler :

Malatya/Kürecik NATO Radar Üssü

Malatya’nın Akçadağ ilçesine bağlı Kürecik kasabasında kurulmuş bir NATO radar üssüdür. Lizbon’da 2010 yılı Kasım ayında düzenlenen NATO zirvesinde tüm ittifak üyelerini kapsayan bir balistik füze savunma sistemi kurmak için bir karar alınmıştır. Bu karar neticesinde, Türk Hükümeti tarafından kendi topraklarında bir erken uyarı radar sisteminin kurulması onaylanmıştır. 1960’lı yıllarda Sovyetler Birliği’nin hava sahasının gözetimi için bir süre radar üssüne ev sahipliği yapan Çat Tepe mevkiindeki 2.085 metre rakımlı bu alan yeni üssün kurulması için belirlenmiştir.

Amerikan Ordusu tarafından kurulumu yapılan radar üssü Şubat 2012’de tamamlanarak üssün kontrolü Avrupa Aşamalı Adaptif Yaklaşımı (EPAA, European Phased Adaptive Approach) çerçevesinde NATO Komutanlığı’na devredilmiştir. Amerikan Hava Kuvvetleri’nin 357nci Hava ve Füze Müfrezesi tarafından işletilen X-Band (I/J Band) AN/TPY-2 tipi taşınabilir radar konuşlandırılan üssün koruması Türk askerleri tarafından yapılmaktadır.

Kaynaklar

1. Aselsan Kalkan 3B HSR’nın Seri Üretimine Başlıyor | Savunma ve Havacılık Cilt:23/135, Sayı: 2009/05, Sayfa: 88